Yakınlarının vefat edene yapabileceği en büyük iyilikler, onu kabirdeki ilk gecesinde yalnız bırakmamak ve amellerinin sevabını ona hediye etmektir. Efendimiz (s.a.v.)'in tavsiyeleri, Anadolu irfanı ve Osmanlı edeplerini şöyle sıralayabiliriz.

1. Kabri Başında Bir Süre Beklemek ve Dua Etmek

Amr b. Âs vefat etmeden önce; "Beni kabrime defnettiğiniz zaman, üzerime toprakları yavaş yavaş atınız. Sonra bir deve kesilip etinin parçalanarak dağıtılacağı süre kadar mezarımın başında bekleyin ki, sizin varlığınızla (yeni hayatıma) alışma imkânı bulayım ve Rabbimin elçilerine (sorgu meleklerine) vereceğim cevapları hazırlayayım." (Müslim, Îmân 192) buyuruyor.

Rasulullah Sallallahu aleyhi ve sellem, bir ölü defnedildikten sonra kabri başında durdu ve şöyle buyurdu: "Kardeşinizin bağışlanmasını isteyiniz ve Allah'tan ona başarılar dileyiniz. Çünkü o şu anda sorgulanmaktadır." (Ebû Dâvûd, Cenâiz 69) Bu nedenle mevta kabre konulduktan sonra en az iki-üç saat kadar orada kalıp dua etmek, istiğfar dilemek, Yasin-i Şerif okumak güzeldir.

2. Leyletü'l-Vahde (Yalnızlık Gecesi)

Yani Yalnızlık Gecesi... Vefat eden kişinin berzah âlemindeki en sarsıcı ve kritik eşiğidir. Bu gecede mevtaya hem kendi dünyalık birikimi (salih amelleri) hem de hayattaki yakınlarının ona göndereceği hediyeler yardımcı olur.

Kişi kabre tek başına girse de dünyada işlediği ameller ruhani birer surete (tecessüm) bürünerek ona yoldaşlık eder:

• İman ve Kelime-i Tevhid: Münker ve Nekir meleklerinin sorgusu esnasında dile sebat veren en büyük destektir.
• Tecessüm Eden İbadetler (Kalkanlar): İmam Gazzâlî'nin İhyâ'da belirttiği üzere; kılınan namazlar başucunda, tutulan oruçlar sağında, zekât ve sadakalar solunda, yapılan diğer iyilikler ise ayakucunda durarak azap meleklerine karşı birer koruma kalkanı oluşturur.
• Mülk (Tebâreke) Suresi: Hayattayken düzenli okunan Mülk Suresi, kabirde mevtanın yanına gelerek onu savunur ve kabir azabına engel olur.

3. Sadakatü'l-Leyleti'l-Ûlâ (İlk Gece Sadakası)

Osmanlı ve Anadolu geleneklerinde son derece yaygın bir edeptir. Vefatın gerçekleştiği ilk gece, mevtanın ruhunu ferahlatmak, kabrin karanlığını ve hararetini söndürmek niyetiyle fakir ve muhtaçlara mevta adına sadaka verilir veya yemek ikram edilir.

Vefat eden kimsenin berzah âlemine adım attığı ilk gecedeki yalnızlığını, yabancılığını ve kabir sıkıntısını hafifletmek amacıyla mevta adına verilen hususi bir sadakadır. Osmanlı kültüründe ve Anadolu irfanında bu amel, vefat edene karşı yapılan en acil manevi yardım kabul edilir.

4. 70.000 Tevhid-i Şerif Hatmi

Muhyiddin İbnü'l-Arabî hazretlerinin el-Fütûhâtü'l-Mekkiyye eserinde aktardığı üzere; İbnü'l-Arabî, keşif sahibi bir gencin annesinin kabirde darda olduğunu sezmesi üzerine, daha önce kendisi için çektiği 70 bin tevhidi içinden o kadına hediye ettiğini ve gencin annesinin kurtulduğunu müjdelediğini aktarır. Vefat eden kişinin ruhuna hediye edilmek üzere bilhassa ilk gecesinde bağışlama yapmak güzeldir.

5. 40 Bin İhlas-ı Şerif Hatmi

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), İhlâs Suresi'nin manevi ağırlığı sebebiyle Kur'an-ı Kerim'in üçte birine denk olduğunu buyurmuştur. 40 bin İhlâs okumak, manevi olarak binlerce hatim sevabını merhumun ruhuna bağışlamak demektir. Bir nevi kurtuluş hediyeleri gibidir bu okumalar. Hem taziyedeki malayâni konuşmaları engeller hem de ölümü tefekkür etmeye vesile olur. Kuru kalabalığın değil hakiki dostluğun, yakınlığın amelidir.

6. Kur'an-ı Kerim Hatimleri

Hem yakınları rahatlatır, tefekküre yönlendirir hem de sevabı mevtaya bağışlanır.

7. Borçların ve Kul Haklarının Ödenmesi

Bu helalleşmeyi önemsemelidir. Yakınları, daha ilk günden mevtanın üzerindeki maddi borçları ödemeli ve maddi manevi alacaklılarla helalleşmelidir. Hepimiz için en güzel önlem ise yaşarken bizzat kendimizin bu helalleşmeleri yapmasıdır.

8. İlk Gece Namazı

Osmanlı ilmihallerinde ve tasavvufi edepte, ilk gece sadakası verildikten sonra mevtanın bir yakını veya salih bir kimse tarafından 2 rekat hacet namazı kılınması da yaygın bir gelenektir. Kılınan namazın sevabı sadakanın bereketiyle birleştirilerek mevtaya bağışlanır.

1. Her rekatta Fatiha'dan sonra Ayet-el Kürsü okunur.
2. Namazdan sonra Hamd, salavatı şerife ve dua edilir. Bu namaz ilk yedi gün boyunca da kılınabilir.

"Allah'ım! Senin rızan için kıldığım bu namazdan hasıl olan sevabı, ruhunu sana teslim eden kulun [Mevtanın Adı]'na hediye eyledim. Sen kabul eyle; bu namazın nuruyla onun kabrini aydınlat, ilk gecesindeki yalnızlığını gider, meleklerin sorgusunda ona sebat ver."
Âmin...

Sonrasında: Perşembe İkindiden Cuma İkindisine Kadar

Sonrasında ise Perşembe günleri ikindiden Cuma gününün ikindi vaktine kadar:

1. Yasin-i Şerif okumak
2. Mülk suresi okumak mevtayı sevindirir.
3. Yetim giydirmek
4. Kuran kursu inşaatı, çeşmeler, su kuyusu gibi sürekli devam eden hayır kapılarına kalıcı hayırlarda bulunmak
5. Kabir ziyaretlerinde (ayak basılmadığı için) toprağına Zemzem suyu dökmek güzeldir...